Takie czytanie to idea doprawdy zacna, jednak w przypadku, gdy wybieramy się do miejsca mega-popularnego (i nie ma co się łudzić, że stolica Francji do takich miejsc nie należy), może pojawić się mały problem: co konkretnie przeczytać?! Paryż jest podobno najczęściej opisywanym w literaturze światowej miastem, a jak to mówią nasi (Francji i Polski) wspólni sąsiedzi „Wer die Wahl hat, hat die Qual”, czyli w wolnym tłumaczeniu „od nadmiaru można się rozchorować”. Albo – w opisywanym tu przypadku – sięgnąć po pierwszą lepszą książkę, która nam wpadnie w ręce i być może trafić na jakieś okropne, pełne stereotypów i powtarzanych dowcipów z brodą czytadło, których niestety o Paryżu można znaleźć na pęczki (oj, wiem coś o tym, bo przez parę miesięcy przed przeprowadzką tutaj ze Szkocji przeczytałam niemalże wszystko, co było dostępne w licznie reprezentowanej kategorii „emigrujemy do la douce France” w brytyjskich księgarniach!).

Jednak nie obawiajcie się, mole książkowe spragnione „paryskiej” literatury, istnieje formuła, która was bezboleśnie po jej wybojach przeprowadzi! ;-) Ta czarodziejska formuła to „city-lit Paris„, niewielka, licząca 218 stron publikacja, w której znajdziecie fragmenty najlepszych książek z akcją w Paryżu, zarówno tych współczesnych, jak i klasycznych. Podzielone na kategorie, takie jak między innymi „Le Menu”, „Past tense” („Czas przeszły”), „Parisians – famous and not so famous” („Paryżanie – sławni i nie tak sławni”), „Cities of the dead” („Miasta umarłych”) czy „Sex in the City” (tłumaczyć chyba nie muszę ;-)), mamy w tym wyjątkowym, kompaktowym przewodniku po Paryżu wypisy z dzieł ponad 60 pisarzy z całego świata.

Największą zaletą książki jest według mnie jej niesamowita różnorodność. Jej redaktorki, Heather Reyes, na pewno nie można oskarżyć o literacki snobizm lub stronniczość. Na kartkach przewodnika znajdziemy więc autorów mniej lub bardziej udanych czytadeł (Stephen Clarke, Joanne Harris, Kate Mosse, Cara Black i jej paryskie kryminały), cenionych przedstawicieli francuskiej powieści współczesnej (chociażby Murriel Barbery i jej „Elegancję jeża” czy fragment „Gare du Nord” Abdelkader Djemai), wielkie nazwiska literatury francuskiej i światowej (m.in. Collette, Marcel Proust, George Orwell, Gustave Flaubert, Jean Rhys, Julio Cortazar) obok reprezentantek typowego chick-litu (z akcją w Paryżu, a więc w wersji hardcorowej! ;-)), a także historyków, filozofów (bo Paryż bez egzystencjalistów nie miałby przecież sensu!), bajkopisarzy (Hans Christian Andersen), bloggerów (petite anglaise) i muzyków (mój ukochany Alex Kapranos z grupy Franz Ferdinard). Zresztą, nie będę tak wymieniać w nieskończoność, zajrzyjcie sami do fragmentu książki udostępnionego w sieci.

„city-lit Paris” można traktować jako cel sam w sobie, czyli mój tytułowy „przewodnik po Paryżu dla moli książkowych”, lub jako swego rodzaju katalog pełen mniej lub bardziej smakowitych kąsków z szerokiej gamy książek ze stolicą Francji w roli głównej, których możemy spokojnie posmakować zanim zdecydujemy, na które z nich mielibyśmy ochotę w całości. Ja swój egzemplarz dawkuję sobie powoli i po kawałku, zaznaczając przy okazji pozycje, które koniecznie muszę przeczytać, jak i te, które raczej będę omijać z daleka… Przy okazji dowiaduję się całkiem sporo ciekawych rzeczy o tym mniej znanym, czasem niewidocznym gołym okiem Paryżu, jego przeszłości, mieszkańcach, zwyczajach i dziwactwach. A jako bonus specjalny mam przegląd literatury francuskiej w pigułce! ;-)

Przewodnik literacki po Paryżu był pierwszym w serii wydawanej przez Oxygen Books, od tego czasu ukazał się też „city-lit London” (na który mam zresztą wielką ochotę!), a niedługo będzie można kupić kolejne wydania poświęcone Dublinowi, Amsterdamowi i Berlinowi. Tym, którzy lubią taką „literacką turystykę”, polecam nie tylko same publikacje, ale też wizytę w the city-lit cafe – czyli na świetnym blogu wydawnictwa, gdzie oprócz najnowszych informacji o przewodnikach, znajdziecie mnóstwo ciekawych wpisów na temat nowości książkowych i wokół-literackich zagadnień związanych z każdym z przewodnikowych miast. Warto zajrzeć!

* przynajmniej dla tych czytających po angielsku ;-)

Powiązane wpisy:

1. Paryż na Gorąco w The City-lit Cafe!
2. Zakupy w Paryżu – przewodnik dla zagubionych
3. Paris Rollers! Szybki spacer po Paryżu na ośmiu kółkach

Monumental Paris czyli Paryżu monumentalnym. To spacer w splendorze i z rozmachem szlakiem Wieży Eiffla, Trocadero, Pałacu Inwalidów, Pól Marsowych – do ściągnięcia tutaj.

Mythical Paris czyli Paryżu mitycznym i legendarnym, trasą wiodącą między innymi przez Plac Concorde, Luwr, Pola Elizejskie i Ogrody Tulierskie. Spacer do ściągnięcia tutaj.

River Seine Paris czyli Paryżu nadsekwańskim, wzdłuż lewego i prawego brzegu, przez wyspy, przystanie i nadbrzeża. Przewodnik do ściągnięcia tutaj.

Village Paris czyli Paryżu „wiejskim”. Mowa tu urokliwych, klimatycznych zakątkach Paryża takich jak Montmartre, Batignolles, oraz okolice placu Pigalle, które żyją swoim własnym, nie całkiem wielkomiejskim rytmem. Plik do ściągnięcia tutaj.

Timeless Paris czyli Paryżu wiecznym. Katedry i kościoły, rzymskie ruiny i średniowieczne wykopaliska. Dzielnica Łacińska, Ile de la Cite, Ile Saint Louis, Jardin des Plantes – spacer po miejscach, gdzie na plecach czuć wieczny oddech historii do ściągnięcia tutaj.

Trendy Paris czyli Paryżu w wersji trochę bardziej „na czasie”. Centrum Pompidou, Muzeum Picassa, Les Halles oraz kreatywne i tętniące życiem Marais. A po drodze oryginalne butiki i najmodniejsze lokale na nocne imprezy. Trasa do ściągnięcia tutaj.

People’s Paris czyli Paryżu ludu roboczego ;-) A dokładnie spacer trasami, jakimi spacerują zwykli Paryżanie, czy ci protestujący podczas licznych strajków i demonstracji między Bastylią a Republiką, czy ci maszerujący wieczorami do nocnych klubów i barów w rejonie Placu Bastylii, czy w końcu ci odwiedzający groby mniej lub bardziej zasłużonych Paryżan na cmentarzu Pere Lachaise. Plik do ściągnięcia tutaj.

Trasy spacerów zwracają uwagę na miejsca, które czesto pomijane są w standardowych przewodnikach. Radzę też przeczesać stronę Paris vous sourit, znajdziecie tam dodatkowe informacje o imprezach i wydarzeniach kulturalnych w opisywanych okolicach oraz szczegóły konkursu fotograficznego, w którym wszyscy, którzy do końca sierpnia nadeślą zdjęcia w powyższych kategoriach tematycznych, będą mieli szansę na wygranie atrakcyjnych nagród.

A gdybyście po drodze chcieli coś zjeść, wspomniane wyżej Szacowne Biuro służy pomocą w postaci przewodnika Paris Gourmand 2009 – 2010, w którym znajdziecie mnóstwo przydatnych smakoszom i ludziom głodnym adresów. O przewodniku pisałam ciut więcej tutaj.

Drodzy Państwo, dziękuję za uwagę i życzę miłego ściągania plików, czytania i zwiedzania! :-)

EDIT: Z rozpędu podałam linki do dokumentów i stron po angielsku, jeśli jednak ktoś dziwnym trafem wolałby zwiedzać Paryż z przewodnikiem po francusku, wersję française znajdziecie tutaj. Linków do indywidualnych podstron spacerów na serwisie Paris vous sourit już nie podaję – zakładam, że ktoś, kto biegle posługuje się tym trudnym językiem, jest na tyle inteligentny, że sam będzie sobie w stanie wszystko, co potrzebne tamże znaleźć ;-)

Powiązane wpisy:

1. Paryż z przewodnikiem – za darmo!
2. Zakupy w Paryżu – przewodnik dla zagubionych
3. Paris Rollers! Szybki spacer po Paryżu na ośmiu kółkach

Szczerze powiedziawszy, mam mieszane uczucia co do takich wystaw – przenosząc prace artystów ulicy do wnętrz galerii pozbawia się je przecież ich naturalnego kontekstu, który w przypadku urban art jest rzeczą niezwykłej wagi, z drugiej strony na dobrze zrobionej wystawie można je jednocześnie w szerszym, czasem zupełnie nowym kontekscie przedstawić… Nie będę jednak tu teoretyzować, muszę się po prostu na przynajmniej jedną taką wystawę wybrać i w końcu sobie własne zdanie na temat wystawiania graffiti w galeriach wyrobić ;-) Ten wpis ma być jednak o sztuce ulicy w jej naturalnym środowisku, czyli na ulicy właśnie. W tym konkretnym przypadku mowa będzie o wąskich uliczkach Dzielnicy Łacińskiej w Paryżu.

W Paryżu graffiti jest prawie wszędzie, jest jednak parę miejsc, gdzie natrafić można na prace naprawdę cenionych, legendarnych już artystów. Jednym z takich skupisk reprezentacyjnych okazów urban art jest właśnie piąta dzielnica, a konkretnie okolice Placu Monge, niedaleko przeuroczej, należącej do jednych z najstarszych uliczek we Francji, Rue Mouffetard. Tu na ścianach białych, czasem nieźle odrapanych budynków zaskoczą was ciekawe prace lokalnych szablonistów, z których trzech najbardziej znanych to Nemo, Jef Aerosol i Speedy Graphito. O samych artystach rozpisywać się w tym miejscu nie będę, ten wpis ma na celu tylko i wyłącznie zaprezentować małą próbkę paryskiej sztuki ulicy, a w przyszłości mam nadzieję będzie okazja, by o każdym z nich napisać i pokazać więcej (zainteresowanych odsyłam przez linki na strony Jefa Aerosola i Speedy Graphito, Nemo jako najbardziej tajemniczy z tej trójki swojej oficjalnej strony nie ma, ale pod linkiem znajdziecie odnośnik do zdjęć jego paryskich prac na Flickerze).

Można wybrać jeden z dwóch sposobów oglądania prac artystów szablonu w tej części Dzielnicy Łacińskiej. Pierwszy, to typowo paryskim zwyczajem, niczym prawdziwy flâneur snuć się bez celu po krętych, na pozór identycznych czasem uliczkach, by od czasu do czasu dać się zaskoczyć potrójnemu Charlie Chaplinowi, skulonemu pod ścianą Johnowi Lennonowi lub tańczącemu Elvisovi autorstwa Jefa Aerosola. Drugi, to odkrywać malunki w sposób bardziej metodyczny, korzystając z tej mapki przygotowanej przez autorów polecanej już przeze mnie strony Gadabout Paris. Spacer, który najlepiej zacząć od stacji metra Censier-Daubenton, doprowadzi was do wszystkich najważniejszych szablonów w tym zakątku Paryża.

Dla fascynatów i tych z żyłką odkrywcy polecam jeszcze jeden sposób – spacer po piątej dzielnicy śladami jaszczurki… Owa jaszczurka to logo paryskiej organizacji promującej sztukę ulicy – Lézarts de la Bièvre (mamy tu grę słów francuskich – jaszczurka to lézard, a les arts to sztuka). Lézarts to bardzo ciekawy projekt artystyczny, dla którego inspiracją jest fakt, że kiedyś przez rejony piątej i trzynastej dzielnicy Paryża płynęła rzeczka o nazwie La Bièvre właśnie. Organizacja zleca co roku projekty wybranym artystom ulicy, które prowadzić mają wzdłuż trasy dawno już przysypanego strumienia – każde graffiti i malunek na szlaku zdobi logo organizacji z jaszczurką (w tym roku trasę śladami dawnej rzeki wyznaczają malunki Jana und Js, tutaj znajdziecie opisy projektów od 2001 roku, w tym autorstwa wspomnianej wyżej trójki szablonistów). Zatem dla tych, którzy chcieliby pobawić się w miejskich eksplorerów na tropie ciekawych paryskich graffiti, rada rodem z „Alicji w Krainie Czarów” – podążajcie za białą jaszczurką! Choć uprzedzam, że jaszczurka Lézarts de la Bièvre kolory lubi zmieniać! ;-)

Powiązane wpisy:

1. Gdzie naprawdę mieszkają paryscy artyści?
2. Kalendarz paryski ekspresowy – z prezentem!
3. Kalendarz paryski nieco alternatywny

Już od kiedy po raz pierwszy w centrum miasta zobaczyłam niedzielnych rollersów w akcji, miałam ochotę się do nich przyłączyć, ciągle jednak brakowało mi odwagi, tudzież umiejętności sprawnego hamowania ;-) Kiedy jednak doczytałam na stronie Rollers & Coquillages, że rajdowa obsługa jest między innymi po to, by bardzo uczynnie użyczać mniej wprawionym uczestnikom swoich pleców w celach „zahamowawczych”, stwierdziłam, że raz Gorącej śmierć i dałam się wyciągnąć na niedzielną wycieczkę, tym bardziej, że trasa w owym tygodniu była wyjątkowo malownicza (od Bastylii, wzdłuż Sekwany, przez Rue de Rivoli, Place Vendôme, Operę i Grand Boulevards, Mostem Aleksandra III do Inwalidów, a potem bulwarami Saint Michel i Saint Germain z powrotem na Bastylię) i – co nie mniej ważne – wyjątkowo płaska!

Rollers & Coquillages to darmowa impreza otwarta dla wszystkich – zarówno tych zaawansowanych śmigaczy, jak i nowicjuszy, którzy jako tako potrafią utrzymać rolkową równowagę (moi!). By wziąć udział w rajdzie nie trzeba nawet posiadać rolek – można na miejscu spotkania wypożyć parę wraz z ochroniaczami z Nomades Roller Shop, spod którego rusza wyprawa. Trasa na dany tydzień wybierana jest drogą głosowania na stronie organizatorów spośród kilku propozycji – każda eskapada zaczyna i kończy się na Placu Bastylii i obejmuje od 17 do 22 km przebierania kółkami (od godziny 14.30 do 17.00-17.30). Świetna okazja, by lepiej poznać Paryż i obejrzeć znane miejsca z wyjątkowej perspektywy, bo śmigając po ulicach normalnie niedostępnych dla niezmotoryzowanych (kolumnę rollersów przeprawiają bezpiecznie przez paryskie jezdnie policjanci w wozach – i na rolkach!).

Atmosfera podczas naszej wycieczki była rewelacyjna – i nie sądzę, by ta niedziela była wyjątkiem. Grupy znajomych i nieznajomych rozmawiające „w biegu”, uśmiechnięci, niezwykle uczynni (!) Paryżanie oferujący sobie nawzajem orzeźwiający łyk wody, zatrzymujący się i pomagający nielicznym upadającym – no i do tego tłumy przechodniów i gapiów bijących brawo, robiących zdjęcia i zagrzewających do jazdy z bezpiecznej pozycji przy kawiarnianych stolikach… My trafiliśmy dodatkowo na jubileuszową wyprawę, połączoną z akcją dla Paris vous sourit – podczas postoju na Placu Vendôme daliśmy się nakręcić ekipie TV, pozując w firmowych czerwonych koszulkach jako wielki paryski uśmiech pod kolumną Napoleona.

Dla mnie niedzielna impreza była strzałem w dziesiątkę – i na pewno w miarę możliwości będę w kolejnych, nawet tych mniej widokowych trasach brała udział. A jak już kiedyś się zrobi ze mnie naprawdę śmigający (i bezkolizyjnie hamujący ;-)) Paris Roller, to może nawet i wybiorę się na imprezę dla zaawansowanych organizowaną w piątkowe wieczory przez organizację o nazwie Pari Roller właśnie – i z pewnością nie omieszkam się tym „na łamach” pochwalić!

Więcej zdjęć z naszej rolkowej wycieczki możecie obejrzeć TUTAJ.

INFORMACJE PRAKTYCZNE: Rollers & Coquillages, zbiórka w każdą niedzielę o godz. 14.30 na placu Bastylii (okolice sklepu Nomades Shop, naprawdę ciężko przegapić!). Udział w imprezie darmowy. Wypożyczenie rolek: 6 €, ochraniaczy (komplet): 1 €, kasku: 2 €. Trasę na dany tydzień oraz więcej informacji znajdziecie na stronie www.rollers-coquillages.org.
Pari Roller – rajdy dla zaawansowanych (długość trasy do 30 km) w każdy piątek od godz. 22.00 do 01.00. Więcej informacji oraz trasa na stronie www.pari-roller.com.
W przypadku deszczu rajdy (zarówno niedzielne, jak i piatkowe) mogą być odwołane.

Powiązane wpisy:

1. Kalendarz paryski (od 12.09 do 19.09)
2. Europejskie Dni Dziedzictwa w Paryżu – gratka dla oszczędnych i ciekawskich
3. Świetna zabawa w szczytnym celu – zaproszenie na międzynarodową imprezę charytatywną w Paryżu

Fakt faktem, że „dwudziestka” to trochę taki paryski odpowiednik londyńskiego East Endu – nie tylko ze względu na położenie geograficzne, ale również ten sam proletariacko-imigrancki klimat, robotnicze, niezamożne i czasem mało atrakcyjne osiedla (choć nie tak niebezpieczne i zaniedbane jak niektóre londyńskie dzielnice, chociażby Hackney!), a jednocześnie rosnący w siłę kultowy status pewnych okolic, masę klubów i knajp przyciągających awangardową młodzież oraz niezwykle aktywną społeczność niezależnych artystów. W anglojęzycznych przewodnikach dwudziestka określana jest często jako „up and coming”, co w zależności od stopnia cynizmu tłumacza możnaby przetłumaczyć jako „prężnie rozwijająca się i obiecująca” lub „zaniedbana i trochę niebezpieczna, ale modna wśród tych, którzy chcą być na czasie” ;-)

Turystę wybierającego się do dwudziestej dzielnicy Paryża powinny zainteresować trzy miejsca: kosmopolityczne i artystyczne Belleville, malownicze Ménilmontant oraz słynny, przepiękny Cmentarz Pere Lachaise. (Ten ostatni należy zresztą moim zdaniem do tych miejsc, które w Paryżu zobaczyć trzeba bezsprzecznie, nawet podczas szybkiej weekendowej wizyty.)

O Belleville pisałam już trochę w kontekście licznych artystycznych pracowni i squatów tam się znajdujących. Ta kosmopolityczna dzielnica stała się ostatnimi laty paryską mekką dla wszystkich z niezależną duszą – mówi się czasem, że Belleville to ostatni bastion starego, autentycznego Paryża, cokolwiek ów „autentyzm” ma oznaczać (fakt jednak, że miejsce w większości ominęła wielka haussmanowska przebudowa Paryża w połowie XIX wieku, w rezultacie czego tutejsze uliczki zachowały oryginalny, małomiasteczkowy charakter).

Ménilmontant to tętniąca życiem dzielnica sąsiadująca z Belleville, usytuowana na wzgórzu, z którego rozciąga się widok na panoramę Paryża (na zdjęciu poniżej w tle Centrum Pompidou). Okolica popularna nie tylko wśród miejscowych, ale też twórców filmów i piosenek, i to nie tylko francuskich (tu między innymi kręcono scenę pościgu w Mini w „Tożsamości Bourna”).

Ostatnio wielokulturowe Belleville i okolice, gdzie mieszkają po sąsiedzku imigranci z Afryki i Azji oraz artystyczna bohema dzisiejszego Paryża, zaczęło przyciągać coraz więcej przedstawicieli specyficznego paryskiego szczepu „bobo” (skrót od „bourgeoise-bohème”), wykształconych profesjonalistów z pełnym portfelem, którzy nie chcąc wpaść w pułapkę burżuazyjnego komformizmu, szukają wszystkiego, co świadczyłoby o ich artystyczej, cygańskiej i zaangażowanej duszy. Ich przybycie w te okolice oznacza, że coraz częściej w zestawach miejsc, gdzie „wypada bywać” pojawiają się lokale usytuowane w dwudziestej dzielnicy – również te bardzo eksluzywne, jak na przykład ostatni paryski snobizm, restauracja grillowa na tarasie szykownego hotelu Mama Shelter, która trafiła na szczyt większości rankingów najbardziej „trendy” paryskich miejsc tego lata. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że ta moda na „dwudziestkę” nie wyprze miejsc niezależnych i autentycznie artystycznych i że studenci w swoich piwnicznych klubach muzycznych, jak i artyści w squatowych pracowniach nie zostaną wyparci przez rosnące ceny oznajmiające nadejście ery „bobo”…

Słynny cmentarz La Pere Lachaise usytuowany jest mniej więcej pośrodku drogi między Menilmontant a znajdującym się na południowym krańcu „dwudziestki” prawdziwie wielkomiejskim Placem Nation. Ten największy, najbardziej znany i moim zdaniem zdecydowanie najpiękniejszy cmentarz Paryża, założony został na początku XIX wieku i od tego czasu wyrósł na prawdziwą nekropolię, miasto umarłych, w którym swoje miejsce spoczynku znalazło wiele z najznakomitszych postaci ostatnich dwóch stuleci. Pere Lachaise to obecnie miejsce międzynarodowych pielgrzymek – młodzi Amerykanie zdecydowanym krokiem pędzą na grób Jima Morissona, polskie wycieczki składają kwiaty pod nagrobkowym pomnikiem Chopina, geje i romantycznie usposobione kobiety składają pocałunki na grobie Oscara Wilde’a, zakochani wzdychają nad szczątkami tragicznych średniowiecznych kochanków, Abelarda i Heloizy – niemal każdy ma tu swojego bohatera. Są i tacy, którzy nie przychodzą tu po to, by zaliczać z mapą (bo bez niej nie da rady!) konkretne groby sławnych ludzi, ale po prostu by pospacerować w zadumie po alejach cmentarza lub poczytać w spokoju książkę na ławce na szczycie wzgórza. Istnieje też wiele tajemniczych kultów i legend związanych z tym miejscem – Pere Lachaise zasługuje na osobny, niesztampowy wpis, i zobowiązuję się, że prędzej czy później taki wpis się na tym blogu pojawi. Tymczasem zostawiam was z kilkoma zdjęciami z tych 43 hektarów pełnych przeszłości Paryża.

Powiązane wpisy:

1. Gdzie naprawdę mieszkają paryscy artyści?
2. Katakumby, czyli co się kryje w podziemiach Paryża
3. Spacer przez paryskie arrondissements (Intro)

…chyba, że jest się turystą, który akurat zawitał na parę dni do Miasta Świateł. Niestraszny wtedy upał i skwar, niestraszne klejące się od potu metro – trzeba zwiedzać! Z tymi wszystkimi turystycznymi twardzielami (których determinację naprawdę podziwiam!), chciałam podzielić się czymś, co mam nadzieję zwiedzanie Paryża w te upalne dni choć trochę ułatwi – darmowymi wycieczkami po stolicy Francji z przewodnikiem.

Free Paris Walks to nowa strona internetowa, na której znajdziecie propozycje oryginalnych, tematycznych spacerów po Paryżu, z zacięciem „alternatywnym”. Opisy wycieczek dostępne są jako darmowy plik PDF z mapą, opisem atrakcji i zdjęciami. Motywem przewodnim pierwszego spaceru, którego trasa prowadzi od Placu Pigalle do dworca Saint Lazare jest Paryż „kobiecy” (przewodnik do ściągnięcia tutaj) – planowane są już kolejne trzy prowadzące szlakiem nowoczesnej architektury, street artu oraz historycznych szpitali.

Tym natomiast, którzy pragnęliby po prostu zwiedzić klasyczny Paryż, ze wszystkimi obowiązkowymi punktami jak Notre Dame, Wieża Eiffla i Pola Elizejskie, polecam The Free Paris Tour firmy Sandeman. Jest to ponad 3,5-godzinny spacer z przewodnikiem (tym razem żywym, nie papierowym ;-)), który pokaże wam wszystkie najważniejsze zabytki miasta, najsłynniejsze place, muzea i ogrody – taki turystyczny Paryż w pigułce. Wycieczki wyruszają codziennie spod fontanny na placu Saint-Michel o godz. 11.00, 13.00 i 16.00. Przewodników poznacie po czerwonej koszulce z napisem „New Europe” i młodym wieku, bo w większości to (specjalnie przeszkoleni) studenci tutejszych uczelni. Pamiętajcie o zostawieniu napiwku!

Niestety, by skorzystać z obydwu ofert, trzeba znać język angielski lub kogoś, kto angielski zna i chętnie nam wszystko podczas wycieczki przetłumaczy. Kiedyś, jak skończą się upały, pomyślę o stworzeniu takich spacerów po polsku… kiedyś… A tymczasem – idę po lód ;-)

Free Paris Walks – pliki do ściągnięcia i więcej informacji na stronie freepariswalks.com. Szczegóły na temat The Paris Free Tour znajdziecie na stronie www.newparistours.com

Powiązane wpisy:

1. Paryż dla Was! Właśnie rzucili – za darmo! ;-)
2. Paryż w sierpniu? Nieczynne!!
3. Kalendarz paryski (od 25.07 do 01.08)

Grand Mosquée de Paris (tzw. Wielki Meczet w Paryżu) znajduje się w Dzielnicy Łacińskiej, pomiędzy Jardin des Plantes a Placem Monge. Jest to największa i najstarsza budowla tego typu we Francji, zbudowana w 1922 roku na wzór meczetów w Marakeszu (choć w jej architekturze widoczne są też motywy inspirowane znanymi świątyniami w Algierii oraz hiszpańską Alhambrą). Wewnątrz kompleksu meczetu, poza madrassą i salą modlitw ściśle zarezerwowaną dla wiernych, znajdują się części otwarte dla zwiedzających, m.in. tradycyjne patio, mauretański ogród oraz biblioteka. Naprawdę warto tam zajrzeć – przepiękne, tradycyjne arabskie mozaiki, misterne plafony, oraz cisza i spokój tego egzotycznego miejsca pozwalają zapomnieć na chwilę, że znajdujemy się w samym centrum europejskiej metropolii.

Po zwiedzaniu części religijnej meczetu, przechodzimy do jego części „komercyjnej” ze słynną herbaciarnią, arabską restauracją, miniaturowym soukiem, no i przede wszystkim głównym celem naszej wycieczki – hammamem. Jako, że my same pogubiłyśmy się nieco szukając tych atrakcji (trafiłyśmy do sali ablucji, zdezorientowane i nieobyte zastanawiając się nawet przez chwilę, czy to ma być ten słynny hammam ;-)), od razu ostrzegam, że by tam dojść trzeba wyjść z meczetu i przespacerować wzdłuż muru na drugą stronę kompleksu – wejście znajduje się na rogu Rue Geoffroy Saint-Hilaire, naprzeciwko Jardin des Plantes. Wchodzimy przez ogródek herbaciarni, zazwyczaj pełen ludzi siedzących przy mozaikowych stolikach i popijających ociekające syropem tradycyjne arabskie ciastka jeszcze słodszą miętową herbatą, jednocześnie odganiając gołębie i wróble bezczelnie żebrające o okruszki. W całej tej wrzawie ciężko może być dostrzec wejście do hammamu, które sprytnie ukryte jest za ladą ze słodyczami, między herbaciarnią a restauracją. Przed otwarciem drzwi warto jeszcze raz upewnić się, że akurat trafiliśmy na odpowiedni dzień (wtorki i niedziele są dla mężczyzn, pozostałe dni dla kobiet).

Pierwsze, co uderza w oczy po wejściu do hammamu to bogactwo kolorów i wszechobecność półnagich kobiecych ciał – w pełnej bizantyjskiego przepychu sali roznegliżowanie panie poddają się masażom, przechadzają w grupach lub wylegują podparte poduchami popijając miętową herbatę – a my mamy wrażenie jakbyśmy nagle znalazły się w haremie (niestety/na szczęście w łaźniach panuje zakaz robienia zdjęć – tutaj możecie obejrzeć parę fotek bajecznie kolorowych, pustych wnętrz). Tutejszy „dress code” to dół od stroju kąpielowego (który można na miejscu wypożyczyć) i tyle. Na ścianie tablica z oferowanymi usługami – decydujemy się na podstawowy pakiet za 38 € (w cenę wliczone jest wejście, gommage czyli peeling całego ciała, tradycyjne czarne mydło, 10-minutowy masaż olejkami oraz miętowa herbata).

Przemiła młoda Arabka wręcza nam kupony na kolejne zabiegi i tłumaczy skomplikowany proces korzystania z hammamu – niestety, nasze zdezorientowanie w sytuacji w połączeniu z dość kulawym francuskim sprawia, że zanim dojdziemy do szatni zapominamy zupełnie, co i jak i w jakiej kolejności. Nie przeszkadza to nam absolutnie we frajdzie korzystania z hammamu – chodzimy kolejno po każdej z pięciu sal o różnej temperaturze (w najgorętszej łaźni z basenem jest 60 stopni!) podpatrując obeznane w tym wszystkim Francuzki. Widać, że kobiety te przychodzą tu często i spędzają na zabiegach długie godziny – grupy dziewczyn leżą na marmurowych podestach, rozmawiając, masując się nawzajem, polewając zimną wodą z wiaderek i aplikując przeróżne peelingi i maseczki (poprzynosiły dodatkowe kosmetyki ze sobą, my musimy zadowolić się przydziałową saszetką z czarnym mydłem). Atmosfera jest niesamowita – plotkarski salon piękności w wydaniu na wskroś orientalnym.

W końcu stwierdzamy, że nadszedł czas na grand finale – zimny prysznic, gommage i masaż. Wspomniałam już, że meczetowy hammam to miejsce autentyczne do bólu – niektóre pracownice również bardziej przypominają stare przekupki na arabskim souku niż nimfowate panienki z eksluzywnych salonów piękności. Nasza „pani od gommage’u” do takich właśnie solidnych bab należy – na dodatek jej francuski podejrzanie brzmi jak arabski, następuje więc moment wielkiej konsternacji i w końcu widzę swoją koleżankę lądującą na plastikowym leżaku pod mocnymi ramionami pani masującej jej rozgrzane ciało specjalną rękawicą. Trwa to parę minut, po czym Arabka bezceremonialnie przepłukuje leżak szlauchem, przeciera spocone czoło i wskazuje na mnie… Wystraszona kładę się na plastiku – i tu następuje eureka – ten strasznie wyglądający gommage okazuje się najbardziej skutecznym peelingiem, jakiego w życiu doświadczyłam. Nie będę wchodziła w szczegóły, powiem tylko tyle, że po kilkuminutowym oddaniu się we wprawne i silne ręce tej potężnej pani, nasza skóra została bezboleśnie pozbawiona zanieczyszczeń, o których nawet nie wiedziałyśmy, że istnieją!

Po takim gruntownym oczyszczeniu, ze skórą gładką jak u niemowlaka, rewelacyjnym ukojeniem jest masaż olejkami eterycznymi w komunalnej sali – a potem już długi relaks, podczas którego leżymy na wielkim hammamowym „łożu” i w stanie absolutnej błogości sączymy miętową herbatę i gapimy się w bajecznie mozaikowy sufit. Zazdroszczę wszystkim tym kulturom, w których chodzenie do łaźni jest niemal codziennym rytuałem – i już wiem, że do hammamu w paryskiej Le Grand Mosquée wrócę jeszcze nie raz. Nie tylko do hammamu zresztą – również ogrodowa herbaciarnia z jej przepysznymi ciastkami i orientalną atmosferą stała się moim żelaznym punktem przystankowym podczas spacerów po tej części Paryża.

INFORMACJE PRAKTYCZNE: Adres: 39, rue Geoffrey St-Hilaire, około 10 minut spacerkiem z Île St-Louis lub Rue Mouffetard. Dojazd metrem: Place Monge. Wstęp od hammamu: 15 €. Pakiety pielęgnacyjne od 38 € do 58 € (najdroższy obejmuje półgodzinny masaż lub marokańskie tagine w restauracji). Możliwość wypożyczenia ręczników, strojów i klapek na miejscu – szczegółowy cennik tutaj. Godziny otwarcia: 10.00 – 21.00. W niedzielę hammam otwarty tylko dla mężczyzn, we wtorki rano dla kobiet, od 14.00 do 21.00 dla mężczyzn, w pozostałe dni tylko dla kobiet. Obsługa mówi słabo (lub wcale) po angielsku, więc jeśli nie znamy francuskiego (lub arabskiego!), warto wziąć słownik lub tłumacza – albo przygotować się na przygodę! Meczet można zwiedzać codziennie oprócz piątków od 10.00 do 18.00. Wstęp: 3 €. Wejście do meczetu od Place Robert Montaigne (Metro: Place Monge). Więcej informacji o meczecie na stronie www.mosquee-de-paris.org.

Powiązane wpisy:

1. Kobiety przejmują Centrum Pompidou!
2. Katakumby, czyli co się kryje w podziemiach Paryża
3. Dwudziestka: przyszłość i przeszłość Paryża

Numery paryskich dzielnic to jednak dużo więcej niż zwykły podział administracyjny – każdy arrondissement ma swój specyficzny charakter, z każdym wiążą się jakieś stereotypy i uprzedzenia. Kody pocztowe „właściwego” Paryża – rozpoczynające się od cyfr 75, a kończące numerem dzielnicy, w której dany adres się znajduje – mają zatem ogromne znaczenie i potrafią całkiem trafnie odzwierciedlić charakter danego miejsca. Jak pisze Sarah Turnbull w „Almost French”, autobiograficznej książce o życiu Australijki w Paryżu :

„Końcowe 5 w 75005 przywodzi na myśl nostalgiczne obrazy zadymionych studenckich kafejek, w których pełno wyglądających jak Audrey Hepburn dziewczyn oraz pogrążonych w zadumie młodych brunetów. Ósmy arrondissement sygnalizuje pompę i pałace, eleganckie ‘business lunch’ i sławne francuskie domy mody. Sąsiadujący z nim 75016 to głównie salony piękności dla pudli, sztywne cocktail parties i kanapki z kawiorem. Czwórka w 75004 przenosi myślami do zabytkowych ‘wiejskich’ uliczek wypełnionymi barami dla homoseksualistów i żydowskimi piekarniami w tętniącej życiem dzielnicy Marais”*

Podobne przykłady i stereotypy możnaby przytaczać w nieskończoność. Turyści odwiedzający Paryż z reguły poruszają się w obrębie pierwszych ośmiu dzielnic, tam bowiem znajduje się najwięcej znanych zabytków i atrakcji. Jeśli chodzi o „dwucyfrowe” dzielnice, powodzeniem wśród wycieczek cieszy się jeszcze Montmartre w „osiemnastce” oraz – choć już nieco rzadziej – cmentarz Pere Lachaise w „dwudziestce”. Mało kto jednak podczas zwiedzania zapuszcza się w „wyższe” dzielnice Paryża – zresztą zdarzają się i Paryżanie, którzy twierdzą, że nie zniżają się do mieszkania lub bywania w „dwucyfrowych” dzielnicach (śmieszne to, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że najbardziej snobistyczna część miasta to dwucyfrowa przecież „szesnastka”).

A jednak cały Paryż jest niezwykle interesujący, a mniej popularne dzielnice czasem kryją w sobie niezwykle atrakcyjne i ciekawe miejsca, które szkoda byłoby przegapić – czy to ze względu na brak wiedzy lub czasu, czy, co gorsza, przez zwykły nieuzasadniony snobizm. Wymyśliłam sobie w związku z tym cykl, w którym chciałabym przeprowadzić was po kolei przez wszystkie paryskie arrondissements, znajdując i próbując opisać specyficzny klimat i charakter każdego z nich, oraz wskazując miejsca warte zobaczenia, na które być może zabrakło miejsca w bardziej tradycyjnych przewodnikach po Paryżu. Ten „Paryż mniej znany” jest często o wiele bardziej autentyczny i prawdziwy niż oblężone przez turystów zabytki i muzea w samym centrum – to tu bowiem toczy się współczesne paryskie życie i to tu właśnie można zobaczyć „prawdziwą twarz miasta”. Mam nadzieję, że uda mi się to pokazać.

Plan jest taki, by publikować jeden lub dwa takie „dzielnicowe” wpisy na miesiąc, zaczynając odliczanie od góry – na pierwszy ogień pójdzie więc „dwudziestka” (wpis ukaże się w drugiej połowie czerwca). Natomiast w międzyczasie, jako wstęp do paryskich arrondissements, polecam film „Paris, je t’aime” z 2006 roku – zbiór 18 nowelek filmowych, z których każda nakręcona została przez innego reżysera (wśród twórców m.in. Gus Van Sant, Gerard Depardieu, Wes Craven i bracia Coen) i umiejscowiona w innej dzielnicy Paryża, pokazując (raz lepiej, raz gorzej, jak to na filmy nowelowe przystało) jego różnorodność i klimat.

* Sarah Turnbull „Almost French. A new life in Paris”, Nicholas Brealey Publishing, London 2007 – fragment w tłumaczeniu własnym (str. 57)

Powiązane wpisy:

1. Paris Rollers! Szybki spacer po Paryżu na ośmiu kółkach
2. Dwudziestka: przyszłość i przeszłość Paryża
3. Katakumby, czyli co się kryje w podziemiach Paryża

Paryskie katakumby rozciągają się na obszarze około 770 hektarów i są pozostałością po kamieniołomach, z których już od czasów Cesarstwa Rzymskiego wydobywano wapień potrzebny do budowy miasta. Pozostałe po kopalniach tunele i korytarze tworzą coś na kształt podziemnego miasta, które od zawsze przyciągało swoim mrokiem paryski półświatek, służąc za schronienie dla wszelakiej maści odmieńców, rzezimieszków, szmuglerzy i rewolucjonistów – zarówno historycznych, jak i fikcyjnych. To tu komunardzi rozstrzeliwali monarchistów, tu w czasie wojny spotykał się francuski ruch oporu, tu odbywały się (i ponoć nadal odbywają) czarne msze i narkotykowe imprezy. Victor Hugo w katakumbach umieścił akcję „Nędzników”, mieszkał w nich Erik, słynny Fantom z Opery, oraz paryskie wampiry z powieści Anny Rice – a ostatnio nawet Pink próbowała pokazać światu swoje zdolności aktorskie uciekając przed czającą się w tunelach śmiercią w „znakomitym” niewątpliwie horrorze „The Catacombs”…

Jeszcze do 1995 roku katakumby można było zwiedzać bez żadnych ograniczeń. Labirynty podziemnych korytarzy przyciągały tłumy żądnych przygód miejskich eksplorerów (wśród fascynatów Urban Exploration to właśnie podziemia Paryża cieszą się podobno największą popularnością ze względu na swój rozmiar i ciekawą historię) oraz tzw. „katas”, fascynatów katakumb, którzy w skalnych komorach wypełnionych grobowcami urządzali wielkie balangi. Zakaz wstępu do podziemi i surowe kary pieniężne wprowadzone przez władze miasta nie odstraszyły największych fanatyków. Wręcz przeciwnie, wystarczy mała wycieczka po internecie, by znaleźć setki zdjęć z odbywających się tam wciąż podziemnych imprez i relacji z wypraw do zakazanych miejsc w towarzystwie wtajemniczonych paryskich „katas”. Niektóre ekstremalne, niektóre – delikatnie mówiąc – dziwne, niektóre całkiem interesujące – jak na przykład ten reportaż kanadyjskiego dokumentalisty, Murray’a Battle, który ciekawie opisuje specyficzny klimat nielegalnej wyprawy do katakumb.

Aby legalnie zobaczyć co kryje się w paryskich podziemiach, trzeba przyjechać na lewy brzeg Sekwany, na plac Denfert-Rochereau. Tu właśnie mieści się niepozorne z zewnątrz Muzeum Katakumb, wejście do którego łatwo byłoby przegapić, gdyby nie kilkudziesięcioosobowa kolejka ustawionych przed nim turystów. Po zakupieniu biletów schodzimy spiralnymi schodami prawie dwadzieścia metrów w dół, by z lekkim zawrotem głowy wylądowac w części typowo muzealnej. Fotografie, informacje historyczne po angielsku i po francusku, ilustracje pokazujące dziewiętnastowieczne wycieczki do katakumb i całe rodziny spacerujące po mrocznych korytarzach w świetle pochodni – wszystko to zdecydowanie bardziej nastrojowe niż samo pomieszczenie, w którym jesteśmy. Następnie czeka nas długi spacer (w sumie trasa zwiedzania obejmuje prawie 2 km) przez puste podmokłe kamienne korytarze, z pojawiającymi się od czasu do czasu informacjami na temat roku ich powstania. Jak na razie nic nadzwyczajnego – przynajmniej dla tych, którzy choć raz w życiu byli w większej piwnicy.

Dalej robi się już nieco ciekawiej. Przechodzimy koło wyrzeźbionego w kamieniu miniaturowego modelu więzienia Port Mahon na Menorce i paru innych budowli zostawionych przez XVIII-wiecznych pracowników kamieniołomów. Pracowali przy porządkowaniu i wzmacnianiu korytarzy byłych kopalni, a po godzinach zostawali w podziemiach budując swoje miasta marzeń w gipsie. Wreszcie dochodzimy do dużej sali, na końcu której znajduje się ciemny korytarz – napis na kamiennej tablicy nad wejściem do niego ostrzega: „Arrête! C’est ici l’empire de la mort” („Zatrzymaj się! Tu zaczyna się imperium śmierci”). Wchodzimy do właściwej części katakumb.

Nadal spacerujemy podziemnymi korytarzami, z tą jednak różnicą, że teraz otoczeni jesteśmy milionami szczątków ludzkich… Zostały one zwiezione tutaj pod koniec XVIII wieku, podczas prób uporządkowania podziemi Paryża w obawie przed zapadnięciem się miasta stojącego na licznych pustych komorach i tunelach. W tym samym czasie cmentarze stolicy Francji były poważnie przepełnione, coraz gorzej radzono sobie z pochówkiem nowych zwłok, a mieszkająca w pobliżu ludność narażona była na śmiertelne choroby rozprzestrzeniające się z płytkich masowych grobów. Ktoś wpadł więc na pomysł, by zlikwidować cmentarze wewnątrz miasta, a starymi szczątkami ludzkimi wypełnić puste kamieniołomy, rozwiązując przy okazji problem niebezpiecznych pustych komór. Kości zwożono do katakumb przez następnych kilkadziesiąt lat, układając i aranżując je w segmenty według cmentarza pochodzenia i roku, w którym zostały przewiezione. W sumie szacuje się, że do 1860 roku przeniesiono tu około 6 milionów szkieletów z Paryża i okolic.

<

Spacerowanie przez korytarze katakumb jest przedziwnym doświadczeniem. Przez większość czasu nie myślę świadomie o tym, że otoczona jestem milionami szkieletów ludzkich - zwłaszcza, że kości poukładane są w wymyślne wzory i mozaiki (serca z czaszek!), co w pewien sposób je odrealnia. Przechodzimy przez specjalnie zbudowane dla odwiedzających katakumby pomieszczenia i grobowce - Krypta Męki Pańskiej, Rotunda Piszczeli, Grobowiec Gilberta. Od czasu do czasu słychać rozmawiających ściszonym głosem turystów, głównie jednak w zasięgu wzroku jesteśmy tylko my i kości. Wyraźnie znudzony strażnik zagaduje nas, pytając, czy chcemy zobaczyć coś, czego nie widać w ciemnych korytarzach gołym okiem. Latarką oświeca przestrzeń za schludnie ułożoną ścianą z piszczeli i naszym oczom ukazuje się morze zrzuconych na kupę, mniej regularnych kości - pan informuje nas zblazowanym tonem, że szczątki sięgają do 18 metrów wgłąb tunelu. Na pożegnanie namawia nas jeszcze do małej sesji zdjęciowej na tle czaszek (trochę to makabryczne, ale zgadzamy się - głównie po to, by zrobić przyjemność człowiekowi, który po osiem godzin dziennie siedzi wśród ludzkich kości...)

Idziemy dalej mijając kolejne krypty i grobowce, z niskich sufitów kapie na głowę (mało przyjemne uczucie), aż w końcu kości i czaszki ustępują miejsca "zwyczajnym" kopalnianym tunelom i wychodzimy po schodach na górę. Koło strażnika pilnującego wyjścia leży spory stosik kości i czaszek zarekwirowanych turystom, którzy widocznie mieli ochotę zabrać ze sobą małą pamiątkę z "imperium śmierci" do tętniącego życiem Paryża... Czyżby "katos" w mniej ekstremalnym wydaniu?

INFORMACJE PRAKTYCZNE: Adres: Catacombes de Paris, 1, Avenue du Colonel Henri Rol-Tanguy, 75014 Paris. Dojazd metrem i RER B: Denfert-Rochereau. Bilet wstępu: 8 € dla dorosłych, do 26 lat – 4 €. Dzieci do 14 lat tylko w towarzystwie dorosłych. Godziny otwarcia: 10.00 do 17.00. Nieczynne w poniedziałek. Ostatni turyści wpuszczani są o 16.00 (radzę przyjść odpowiednio wcześniej, bo z reguły są długie kolejki). I jeszcze osobista rada: nie zakładajcie swoich najlepszych butów, bo wapienny osad trudno potem wyczyścić!

Powiązane wpisy:

1. Dwudziestka: przyszłość i przeszłość Paryża
2. Oaza Orientu w centrum Paryża